دولت اصلاحات پس از هشت سال كار وتلاش به كار خود پايان داد.
در اين ميان آنچه بايد به آن توجه داشت ، چگونگى عملكرد اين دولت است و اينكه وزارتخانه هاى دولت آقاى خاتمى كار را چگونه و با چه طرح هاى انجام شده و يا در دست انجامى به دولت جديد مى سپارند.
مؤسسه فرهنگى - مطبوعاتى ايران با توجه به اين مهم اقدام به چاپ و انتشار سرى كتاب هايى تحت عنوان «كتاب دولت» زده است كه پيش از اين سه جلد از اين سرى كتاب ها با نام هاى صنعت و معدن به سوى رشد شتابان و گسترش زيرساخت هاى راه و ترابرى و كشاورزى كه اختصاص به وزارتخانه هاى صنايع و معادن و راه و ترابرى و جهاد كشاورزى داشتند، معرفى شده است. به اختصار خلاصه اى از دو كتاب را پيش رويتان قرار مى دهيم.
آموزش و پرورش، اصلاح ساختارها، تغيير نگرش ها
آموزش، مدرن ترين و خلاقانه ترين شكل القاى حس جامعه پذيرى است و به همين رو و دقيقاً به اين خاطر كه ربط ماهوى به بقا و پايدارى جامعه دارد، بايستى هم عرض مباحثى چون عدالت و آزادى انگاشته شود. در واقع جامعه در دستان آموزش پيكره و هويت مى يابد. مرزهاى توهم و انتزاع را درمى نوردد و از تصويرى ذهنى به امرى واقعى بدل مى شود. جامعه در رسانه آموزش نه چنان سركوبگر و سلطه جو كه چونان ابزارى رهايى بخش و پناهگاهى امن جلوه مى كند.
جامعه هرچه توسعه يافته تر باشد، مى كوشد تا سهم بيشترى در توليد دانش داشته باشد. جامعه اطلاعات پراكنده را به نظامى از دانايى تبديل مى كند. از طرف ديگر چون قرار است جامعه مناسب ترين بستر رشد و شكوفايى انسان باشد و دانايى نيز يكى از اصلى ترين ويژگى هاى انسانى است، ارتباطى مضاعف ميان اين دو ساحت پديد مى آيد. آنجايى كه جامعه طراح پروژه انتقال دانايى است، آموزش شكل نهايى و پايدار اين انتقال دانايى است. به همين جهت آموزش و پرورش يكى از اركان مهم هر جامعه اى است.
وزارت آموزش و پرورش طى سال هاى اصلاحات دستخوش تغييرات قابل توجهى شد كه نشانگر چرخش در موضع فكرى بدنه و گردانندگان اين ارگان بوده است. اولين ويژگى كه مى توان براى آن ذكر كرد، تجلى نگاه انسان محورانه در آموزش و پرورش است. احترام به كارمند و دانش آموز، يكى از شاخصه هاى اصلى اين دگرديسى بوده است كه همين تغيير بانى تحولات بس گسترده ترى بوده است كه نويسندگان كتاب آموزش و پرورش، اصلاح ساختارها، تغيير نگرش ها آنها را به سه بخش تقسيم كرده اند؛ عدالت آموزشى و توسعه امكانات آموزشى، توسعه مشاركت، توسعه دانايى محور.
عدالت همواره يكى از مهمترين دغدغه هاى بشرى در طول تاريخ بوده است. پس از شكل گيرى جامعه و تقسيم كار نيز برقرارى عدالت در جامعه بشرى و برخوردارى يكسان افراد جامعه از فرصت ها و امكانات پيش رو بيش از پيش مورد توجه قرار گرفت. مقوله آموزش نيز به دليل حساسيت ها و تأثيرگذارى كه مى توانست در آينده جامعه بشرى داشته باشد، از اين دغدغه عدالت طلبانه به دور نبوده و نيست. چرا كه برقرارى عدالت آموزشى مى تواند طى ساليان به از بين رفتن انواع تبعيض ها و حتى برقرارى عدالت در ساير زمينه ها مانند عدالت اقتصادى، عدالت اجتماعى و نيز... بينجامد و عدم برقرارى عدالت آموزشى نيز مى تواند به اين تبعيض ها دامن بزند. بنابراين براى دستيابى به يك جامعه عارى از تبعيض و عدالت محور، وظيفه دستگاه آموزشى برقرارى عدالت آموزشى و توسعه امكانات آموزشى به طور يكسان در تمامى جامعه است كه وزارت آموزش و پرورش توسط دستگاه هاى مختلف زيرمجموعه خود به اين مهم پرداخته است.
از جمله اقداماتى كه وزارت آموزش و پرورش براى برقرارى عدالت آموزشى و توسعه امكانات آموزشى دست به آنها زد، افزايش پوشش تحصيلى با آموزش هاى از راه دور بود. زيرا پاره اى از مدارس در برخى از نقاط محروم كشور مانند استان هاى سيستان و بلوچستان، كرمان، هرمزگان و كهگيلويه و بويراحمد وجود داشتند كه از وضعيت فيزيكى و ساختمانى مناسبى برخوردار نبودند كه دولت با اجراى طرح كپرزدايى، مدارس جديدى را در اين نقاط احداث كرد و علاوه بر آن اعزام معلم به مناطق محروم براى رفع مشكلاتى كه بعضاً دانش آموزان مناطق محروم با آن درگيرند، طرح توزيع رايگان تغذيه، پوشاك، لوازم التحرير و كتب درسى را در بين دانش آموزان اين مناطق اجرا كرد كه با وجود ايجاد هزينه هاى نسبتاً زيادى براى دولت گام مهمى در افزايش پوشش تحصيلى به شمار مى رود. از ديگر اقدامات دولت و وزارتخانه آموزش و پرورش در اين زمينه به طور گذرا مى توان به اين موارد اشاره كرد: نهضت سوادآموزى، آموزش عمومى، آموزش نظرى و مهارتى، تربيت بدنى، نوسازى، توسعه و تجهيز مدارس، خيرين مدرسه ساز و...
توسعه مشاركت را نيز كه يكى ديگر از تحولات به وجود آمده در وزارت آموزش و پرورش بود، مى توان مهمترين هدف جريان اصلاح طلبى در خلال هشت سال گذشته دانست. چرا كه اساساً اصلاحات مقوله اى نيست كه حاكميت به تنهايى قادر به انجام آن باشد و نياز به مشاركت آحاد مردم براى به سرانجام رساندن فرايند اصلاحات است. ضمن آنكه اصلاح نظام آموزش كشور منطبق بر خواست و حركت اجتماعى جامعه نيازمند مشاركت همه جانبه مردم و ساير نهادهاى حاكميت است. بنابراين توسعه مشاركت به معناى ايجاد انگيزه، آگاهى و حمايت از مشاركت كنندگان در فرايند ياددهى - يادگيرى در كشور در دستور كار وزارتخانه دولت اصلاحات قرار گرفت و اقدامات بسيارى چه در جهت توسعه مشاركت معلمان، دانش آموزان، مديران و مسؤولان وزارت آموزش و پرورش و چه در جهت توسعه مشاركت اولياى دانش آموزان و ساير نهادهاى دولتى و غيردولتى صورت گرفته است.
وزارت آموزش و پرورش براى توسعه مشاركت دست به چند اقدام اساسى زد كه از آن جمله مى توان به مدارس غيرانتفاعى، سازمان دانش آموزى، مجلس دانش آموزى ايران اشاره كرد. يكى از بخش هاى قابل توجه سازمان دانش آموزى است كه پاسخى به نيازهاى ضرورى جامعه در حوزه جوانان و نوجوانان و همچنين نشانه رويكرد و توجه ويژه آموزش و پرورش به اين نياز اجتماعى محسوب مى شود. برنامه ريزى براى اوقات فراغت، توسعه مشاركت هاى دانش آموزى و تقويت ارتباطات بين المللى دانش آموزان از جمله اهداف و مأموريت هاى اين سازمان است.
ديگر نكته قابل تأمل در وزارت آموزش و پرورش دولت آقاى خاتمى، دانايى محورى در امر توسعه است كه در برنامه پنج ساله چهارم توسعه كشور بسيار به آن پرداخته شده و بى ترديد دستگاه هاى دولتى بايد آن را در سرلوحه فعاليت هاى خود در جهت نيل به توسعه پايدار قرار دهند، اما اين موضوع در وزارت آموزش و پرورش كه يكى از مهمترين دستگاه هاى نشر دانايى در كشور به حساب مى آيد، از مدت ها قبل در دستور كار قرار گرفته و زيربنا و پايه تمامى اصلاحات صورت گرفته در اين وزارتخانه در سال هاى اخير مبتنى بر دانايى محورى شكل گرفته است و شايد بتوان مهمترين آنها را اجراى طرح تلفيق كه حاصل نگاه يگانه و جدايى ناپذير به دو امر آموزش و پرورش دانست كه نظام آموزشى كشور را دچار تحولى عظيم و نگرشى نو به امر آموزش و پرورش كرد.
اين وزارتخانه در ادامه همين سياست سازمان پژوهش و برنامه ريزى آموزشى را دستخوش تحولات شگرفى ساخت كه در كتاب حاضر مبسوط آن بيان شده است.
كتاب آموزش و پرورش، اصلاح ساختارها و تغيير نگرش ها در انتشارات مؤسسه فرهنگى و مطبوعاتى «ايران» به چاپ رسيده و با بهاى ۲۵۰۰ تومان در اختيار علاقه مندان است.
ورزش و تربيت بدنى در برنامه سوم
پس از انقلاب ورزش هم مثل بسيارى ديگر از عرصه ها وپديده هاى جامعه دچار تحول شد. اما فرق اين تحول در ورزش اين بود كه با ركود نسبى و حتى شديد مواجه شد. دلايل اين بى توجهى متعدد بود. از جمله اين كه ورزش فى البداهه جزو بازى ها و درواقع لعب يا همان لهو و لعب محسوب مى شد. به ويژه در بعد ورزش حرفه اى و قهرمانى زيرا ضرورت ورزش همگانى و تأمين كننده سلامت در قانون اساسى مورد اشاره قرار گرفته است. علت ديگر اين بى توجهى مسأله ورزش زنان بود كه با معيارهاى انقلابى و اسلامى كاملاً مغايرت داشت. همچنين برخى از ورزشها مثل بوكس وشطرنج حرام دانسته شد و اكثر قريب به اتفاق ورزشهاى ديگر هم اگر حرام دانسته نمى شد، حداقل مكروه بود. دليل ديگر وابستگى هاى سياسى بخش ورزش به رژيم گذشته بود مثل سرلشكر جهانبانى كه رئيس باشگاه تاج بود و يا عبده كه مالكيت باشگاه پرسپوليس و بولينگ وى كه احتمالاً قمار تلقى مى شد، از اين جمله اند. البته دليل ديگرى نيز وجود داشت و آن مشغول شدن جوانان به امور انقلاب و اندكى بعد جنگ بود كه ديگر جايى براى ورزش باقى نمى گذارد. اين بى توجهى در بخش تخصيص اعتبارات و بودجه هم كاملاً به چشم مى خورد. از جمله ايران همراه كشورهاى بلوك غرب المپيك ۱۹۸۰ را كه در شوروى سابق برگزار مى شد، به دليل اشغال افغانستان تحريم مى كند و چهار سال بعد نيز به همراه بلوك شرق همين كار را در المپيك لس آنجلس ۸۴ تكرار مى كند. اما با پايان يافتن جنگ و فروكش كردن تب انقلابى اوليه، ديگر بار تب ورزش بالا گرفت.
از سال ۶۸ به بعد ورزش جايگاه جدى ترى در حوزه حكومت دارى پيدا كرد و ضمن تحول در بودجه آن، در برنامه هاى اول و دوم توسعه به طور مشخص به ابعاد آن توجه شد. در برنامه سوم توسعه نيز چند ماده به طور مشخص و مستقيم مربوط به بخش ورزش و تربيت بدنى است و از اين نظر وظايف و اهداف مشخصى را براى بخش در نظر گرفته است. ضمن اينكه اهداف كمى نيز براى شاخص هاى كليدى بخش معين شده است. در اين بخش از قانون برنامه سوم توسعه براى ايجاد تحولات اساسى در بخش ورزش و تربيت بدنى چنين فعاليت هايى مدنظر قرار گرفته است: الف - ساماندهى نهادها و دستگاههاى ورزشى براى ايجاد وحدت رويه در سياستگذارى، برنامه ريزى و ارتقاى كمى و كيفى فعاليت هاى آنها و نيز كاهش تصدى دولت از طريق واگذارى امور به بخش هاى خصوصى و تعاونى. ب - عمومى كردن ورزش با ايجاد زمينه مناسب و امكانات لازم براى انجام فعاليت هاى ورزشى همه افراد جامعه ج - عملى كردن فعاليتهاى تربيت بدنى و ورزش از طريق توسعه و تقويت امر آموزش و تحقيقات و نيز ارتقاى سطح تخصصى نيروى انسانى بخش. د - توجه به ورزش قهرمانى داخلى و بين المللى.
سازمان تربيت بدنى در ادامه سياست هاى خود دو اقدام اساسى را مدنظر قرار داد؛ طرح جامع ورزش كشور و طرح هاى عمرانى.
طرح جامع ورزش كشور با انتخاب الگويى مبنا براى آن چهار مؤلفه، راهبردها و سياست ها، توسعه ورزش و تفريحات سالم، پشتيبانى براى توسعه ورزش و تفريحات سالم، هماهنگى و نظارت در نظر گرفته است و در اين ميان ورزش و تفريحات سالم را به عنوان فرآيند اصلى نظام جامع تربيت بدنى معرفى كرده است. اين فرآيند نيز به چهار جزء تقسيم مى شود، ورزش همگانى و تفريحى، ورزش تعليم و تربيتى، ورزش قهرمانى و ورزش حرفه اى اجزاى آن هستند. طرح جامع درخصوص هر موضوع ابتدا به شرح و تعريف موضوع مى پردازد، سپس توصيف وضعيت فعلى موضوع را در ايران با استفاده به آمارها و ارقام كه بعضاً هم ناقص و حداقل غيركامل و در مواردى نيز متضاد است انجام مى دهد. سپس به مقايسه تطبيقى وضعيت موضوع با بعضى از كشورهاى منتخب پرداخته مى شود. در ادامه نيز براساس چارچوب و الگوى پذيرفته شده به تحليلى كلى از وضع موضوع و نيز نقاط ضعف و قوت و تهديدها و فرصت هاى آن اشاره مى شود. سپس با ارائه راهبردى درخصوص موضوع و در نهايت ارائه طرح ها و برنامه ها خاتمه مى يابد. نظريه ها و مدل هاى نظام تربيت بدنى و ورزش طرح جامع، با پنج رويكرد عمده و اصلى توصيف شده است. ورزش مبتنى بر جامعه، ورزش مبتنى بر نخبگان، توسعه ورزش به مثابه صنعت، توسعه ورزش به مثابه ابزار تربيت جامعه و رويكرد تركيبى.
يكى از نقاط ضعف بخش ورزش و تربيت بدنى ايران، كمبود فضاها و اماكن ورزشى و نيز توزيع نابرابر آن است. اين مشكل از يك سو معلول كمبود بودجه هاى عمرانى و از سوى ديگر تخصيص نامتعادل و غيرعادلانه آن در چند دهه گذشته است. سازمان تربيت بدنى تنها در سال ۸۳ دست به ارائه ۳۵ پروژه ورزشى زد كه ۱۷ مورد آن به استاديوم يا مجموعه ورزشى اختصاص دارد. اين ورزشگاهها عمدتاً شهرهاى درجه ۳ كشور را پوشش مى دهند. اين تنها گوشه اى از فعاليتهاى عمرانى سازمان تريبت بدنى در هشت سال اخير است. براى آگاهى از اقدامات سازمان تربيت بدنى در هشت سال دوره اصلاحات مى توانيد به كتاب ورزش و تربيت بدنى در دوره سوم كه در مؤسسه فرهنگى - مطبوعاتى ايران به چاپ رسيده و با بهاى دو هزارتومان در ويترين كتابفروشى ها موجود است، مراجعه كنيد.
در اين ميان آنچه بايد به آن توجه داشت ، چگونگى عملكرد اين دولت است و اينكه وزارتخانه هاى دولت آقاى خاتمى كار را چگونه و با چه طرح هاى انجام شده و يا در دست انجامى به دولت جديد مى سپارند.
مؤسسه فرهنگى - مطبوعاتى ايران با توجه به اين مهم اقدام به چاپ و انتشار سرى كتاب هايى تحت عنوان «كتاب دولت» زده است كه پيش از اين سه جلد از اين سرى كتاب ها با نام هاى صنعت و معدن به سوى رشد شتابان و گسترش زيرساخت هاى راه و ترابرى و كشاورزى كه اختصاص به وزارتخانه هاى صنايع و معادن و راه و ترابرى و جهاد كشاورزى داشتند، معرفى شده است. به اختصار خلاصه اى از دو كتاب را پيش رويتان قرار مى دهيم.
آموزش و پرورش، اصلاح ساختارها، تغيير نگرش ها
آموزش، مدرن ترين و خلاقانه ترين شكل القاى حس جامعه پذيرى است و به همين رو و دقيقاً به اين خاطر كه ربط ماهوى به بقا و پايدارى جامعه دارد، بايستى هم عرض مباحثى چون عدالت و آزادى انگاشته شود. در واقع جامعه در دستان آموزش پيكره و هويت مى يابد. مرزهاى توهم و انتزاع را درمى نوردد و از تصويرى ذهنى به امرى واقعى بدل مى شود. جامعه در رسانه آموزش نه چنان سركوبگر و سلطه جو كه چونان ابزارى رهايى بخش و پناهگاهى امن جلوه مى كند.
جامعه هرچه توسعه يافته تر باشد، مى كوشد تا سهم بيشترى در توليد دانش داشته باشد. جامعه اطلاعات پراكنده را به نظامى از دانايى تبديل مى كند. از طرف ديگر چون قرار است جامعه مناسب ترين بستر رشد و شكوفايى انسان باشد و دانايى نيز يكى از اصلى ترين ويژگى هاى انسانى است، ارتباطى مضاعف ميان اين دو ساحت پديد مى آيد. آنجايى كه جامعه طراح پروژه انتقال دانايى است، آموزش شكل نهايى و پايدار اين انتقال دانايى است. به همين جهت آموزش و پرورش يكى از اركان مهم هر جامعه اى است.
وزارت آموزش و پرورش طى سال هاى اصلاحات دستخوش تغييرات قابل توجهى شد كه نشانگر چرخش در موضع فكرى بدنه و گردانندگان اين ارگان بوده است. اولين ويژگى كه مى توان براى آن ذكر كرد، تجلى نگاه انسان محورانه در آموزش و پرورش است. احترام به كارمند و دانش آموز، يكى از شاخصه هاى اصلى اين دگرديسى بوده است كه همين تغيير بانى تحولات بس گسترده ترى بوده است كه نويسندگان كتاب آموزش و پرورش، اصلاح ساختارها، تغيير نگرش ها آنها را به سه بخش تقسيم كرده اند؛ عدالت آموزشى و توسعه امكانات آموزشى، توسعه مشاركت، توسعه دانايى محور.
عدالت همواره يكى از مهمترين دغدغه هاى بشرى در طول تاريخ بوده است. پس از شكل گيرى جامعه و تقسيم كار نيز برقرارى عدالت در جامعه بشرى و برخوردارى يكسان افراد جامعه از فرصت ها و امكانات پيش رو بيش از پيش مورد توجه قرار گرفت. مقوله آموزش نيز به دليل حساسيت ها و تأثيرگذارى كه مى توانست در آينده جامعه بشرى داشته باشد، از اين دغدغه عدالت طلبانه به دور نبوده و نيست. چرا كه برقرارى عدالت آموزشى مى تواند طى ساليان به از بين رفتن انواع تبعيض ها و حتى برقرارى عدالت در ساير زمينه ها مانند عدالت اقتصادى، عدالت اجتماعى و نيز... بينجامد و عدم برقرارى عدالت آموزشى نيز مى تواند به اين تبعيض ها دامن بزند. بنابراين براى دستيابى به يك جامعه عارى از تبعيض و عدالت محور، وظيفه دستگاه آموزشى برقرارى عدالت آموزشى و توسعه امكانات آموزشى به طور يكسان در تمامى جامعه است كه وزارت آموزش و پرورش توسط دستگاه هاى مختلف زيرمجموعه خود به اين مهم پرداخته است.
از جمله اقداماتى كه وزارت آموزش و پرورش براى برقرارى عدالت آموزشى و توسعه امكانات آموزشى دست به آنها زد، افزايش پوشش تحصيلى با آموزش هاى از راه دور بود. زيرا پاره اى از مدارس در برخى از نقاط محروم كشور مانند استان هاى سيستان و بلوچستان، كرمان، هرمزگان و كهگيلويه و بويراحمد وجود داشتند كه از وضعيت فيزيكى و ساختمانى مناسبى برخوردار نبودند كه دولت با اجراى طرح كپرزدايى، مدارس جديدى را در اين نقاط احداث كرد و علاوه بر آن اعزام معلم به مناطق محروم براى رفع مشكلاتى كه بعضاً دانش آموزان مناطق محروم با آن درگيرند، طرح توزيع رايگان تغذيه، پوشاك، لوازم التحرير و كتب درسى را در بين دانش آموزان اين مناطق اجرا كرد كه با وجود ايجاد هزينه هاى نسبتاً زيادى براى دولت گام مهمى در افزايش پوشش تحصيلى به شمار مى رود. از ديگر اقدامات دولت و وزارتخانه آموزش و پرورش در اين زمينه به طور گذرا مى توان به اين موارد اشاره كرد: نهضت سوادآموزى، آموزش عمومى، آموزش نظرى و مهارتى، تربيت بدنى، نوسازى، توسعه و تجهيز مدارس، خيرين مدرسه ساز و...
توسعه مشاركت را نيز كه يكى ديگر از تحولات به وجود آمده در وزارت آموزش و پرورش بود، مى توان مهمترين هدف جريان اصلاح طلبى در خلال هشت سال گذشته دانست. چرا كه اساساً اصلاحات مقوله اى نيست كه حاكميت به تنهايى قادر به انجام آن باشد و نياز به مشاركت آحاد مردم براى به سرانجام رساندن فرايند اصلاحات است. ضمن آنكه اصلاح نظام آموزش كشور منطبق بر خواست و حركت اجتماعى جامعه نيازمند مشاركت همه جانبه مردم و ساير نهادهاى حاكميت است. بنابراين توسعه مشاركت به معناى ايجاد انگيزه، آگاهى و حمايت از مشاركت كنندگان در فرايند ياددهى - يادگيرى در كشور در دستور كار وزارتخانه دولت اصلاحات قرار گرفت و اقدامات بسيارى چه در جهت توسعه مشاركت معلمان، دانش آموزان، مديران و مسؤولان وزارت آموزش و پرورش و چه در جهت توسعه مشاركت اولياى دانش آموزان و ساير نهادهاى دولتى و غيردولتى صورت گرفته است.
وزارت آموزش و پرورش براى توسعه مشاركت دست به چند اقدام اساسى زد كه از آن جمله مى توان به مدارس غيرانتفاعى، سازمان دانش آموزى، مجلس دانش آموزى ايران اشاره كرد. يكى از بخش هاى قابل توجه سازمان دانش آموزى است كه پاسخى به نيازهاى ضرورى جامعه در حوزه جوانان و نوجوانان و همچنين نشانه رويكرد و توجه ويژه آموزش و پرورش به اين نياز اجتماعى محسوب مى شود. برنامه ريزى براى اوقات فراغت، توسعه مشاركت هاى دانش آموزى و تقويت ارتباطات بين المللى دانش آموزان از جمله اهداف و مأموريت هاى اين سازمان است.
ديگر نكته قابل تأمل در وزارت آموزش و پرورش دولت آقاى خاتمى، دانايى محورى در امر توسعه است كه در برنامه پنج ساله چهارم توسعه كشور بسيار به آن پرداخته شده و بى ترديد دستگاه هاى دولتى بايد آن را در سرلوحه فعاليت هاى خود در جهت نيل به توسعه پايدار قرار دهند، اما اين موضوع در وزارت آموزش و پرورش كه يكى از مهمترين دستگاه هاى نشر دانايى در كشور به حساب مى آيد، از مدت ها قبل در دستور كار قرار گرفته و زيربنا و پايه تمامى اصلاحات صورت گرفته در اين وزارتخانه در سال هاى اخير مبتنى بر دانايى محورى شكل گرفته است و شايد بتوان مهمترين آنها را اجراى طرح تلفيق كه حاصل نگاه يگانه و جدايى ناپذير به دو امر آموزش و پرورش دانست كه نظام آموزشى كشور را دچار تحولى عظيم و نگرشى نو به امر آموزش و پرورش كرد.
اين وزارتخانه در ادامه همين سياست سازمان پژوهش و برنامه ريزى آموزشى را دستخوش تحولات شگرفى ساخت كه در كتاب حاضر مبسوط آن بيان شده است.
كتاب آموزش و پرورش، اصلاح ساختارها و تغيير نگرش ها در انتشارات مؤسسه فرهنگى و مطبوعاتى «ايران» به چاپ رسيده و با بهاى ۲۵۰۰ تومان در اختيار علاقه مندان است.
ورزش و تربيت بدنى در برنامه سوم
پس از انقلاب ورزش هم مثل بسيارى ديگر از عرصه ها وپديده هاى جامعه دچار تحول شد. اما فرق اين تحول در ورزش اين بود كه با ركود نسبى و حتى شديد مواجه شد. دلايل اين بى توجهى متعدد بود. از جمله اين كه ورزش فى البداهه جزو بازى ها و درواقع لعب يا همان لهو و لعب محسوب مى شد. به ويژه در بعد ورزش حرفه اى و قهرمانى زيرا ضرورت ورزش همگانى و تأمين كننده سلامت در قانون اساسى مورد اشاره قرار گرفته است. علت ديگر اين بى توجهى مسأله ورزش زنان بود كه با معيارهاى انقلابى و اسلامى كاملاً مغايرت داشت. همچنين برخى از ورزشها مثل بوكس وشطرنج حرام دانسته شد و اكثر قريب به اتفاق ورزشهاى ديگر هم اگر حرام دانسته نمى شد، حداقل مكروه بود. دليل ديگر وابستگى هاى سياسى بخش ورزش به رژيم گذشته بود مثل سرلشكر جهانبانى كه رئيس باشگاه تاج بود و يا عبده كه مالكيت باشگاه پرسپوليس و بولينگ وى كه احتمالاً قمار تلقى مى شد، از اين جمله اند. البته دليل ديگرى نيز وجود داشت و آن مشغول شدن جوانان به امور انقلاب و اندكى بعد جنگ بود كه ديگر جايى براى ورزش باقى نمى گذارد. اين بى توجهى در بخش تخصيص اعتبارات و بودجه هم كاملاً به چشم مى خورد. از جمله ايران همراه كشورهاى بلوك غرب المپيك ۱۹۸۰ را كه در شوروى سابق برگزار مى شد، به دليل اشغال افغانستان تحريم مى كند و چهار سال بعد نيز به همراه بلوك شرق همين كار را در المپيك لس آنجلس ۸۴ تكرار مى كند. اما با پايان يافتن جنگ و فروكش كردن تب انقلابى اوليه، ديگر بار تب ورزش بالا گرفت.
از سال ۶۸ به بعد ورزش جايگاه جدى ترى در حوزه حكومت دارى پيدا كرد و ضمن تحول در بودجه آن، در برنامه هاى اول و دوم توسعه به طور مشخص به ابعاد آن توجه شد. در برنامه سوم توسعه نيز چند ماده به طور مشخص و مستقيم مربوط به بخش ورزش و تربيت بدنى است و از اين نظر وظايف و اهداف مشخصى را براى بخش در نظر گرفته است. ضمن اينكه اهداف كمى نيز براى شاخص هاى كليدى بخش معين شده است. در اين بخش از قانون برنامه سوم توسعه براى ايجاد تحولات اساسى در بخش ورزش و تربيت بدنى چنين فعاليت هايى مدنظر قرار گرفته است: الف - ساماندهى نهادها و دستگاههاى ورزشى براى ايجاد وحدت رويه در سياستگذارى، برنامه ريزى و ارتقاى كمى و كيفى فعاليت هاى آنها و نيز كاهش تصدى دولت از طريق واگذارى امور به بخش هاى خصوصى و تعاونى. ب - عمومى كردن ورزش با ايجاد زمينه مناسب و امكانات لازم براى انجام فعاليت هاى ورزشى همه افراد جامعه ج - عملى كردن فعاليتهاى تربيت بدنى و ورزش از طريق توسعه و تقويت امر آموزش و تحقيقات و نيز ارتقاى سطح تخصصى نيروى انسانى بخش. د - توجه به ورزش قهرمانى داخلى و بين المللى.
سازمان تربيت بدنى در ادامه سياست هاى خود دو اقدام اساسى را مدنظر قرار داد؛ طرح جامع ورزش كشور و طرح هاى عمرانى.
طرح جامع ورزش كشور با انتخاب الگويى مبنا براى آن چهار مؤلفه، راهبردها و سياست ها، توسعه ورزش و تفريحات سالم، پشتيبانى براى توسعه ورزش و تفريحات سالم، هماهنگى و نظارت در نظر گرفته است و در اين ميان ورزش و تفريحات سالم را به عنوان فرآيند اصلى نظام جامع تربيت بدنى معرفى كرده است. اين فرآيند نيز به چهار جزء تقسيم مى شود، ورزش همگانى و تفريحى، ورزش تعليم و تربيتى، ورزش قهرمانى و ورزش حرفه اى اجزاى آن هستند. طرح جامع درخصوص هر موضوع ابتدا به شرح و تعريف موضوع مى پردازد، سپس توصيف وضعيت فعلى موضوع را در ايران با استفاده به آمارها و ارقام كه بعضاً هم ناقص و حداقل غيركامل و در مواردى نيز متضاد است انجام مى دهد. سپس به مقايسه تطبيقى وضعيت موضوع با بعضى از كشورهاى منتخب پرداخته مى شود. در ادامه نيز براساس چارچوب و الگوى پذيرفته شده به تحليلى كلى از وضع موضوع و نيز نقاط ضعف و قوت و تهديدها و فرصت هاى آن اشاره مى شود. سپس با ارائه راهبردى درخصوص موضوع و در نهايت ارائه طرح ها و برنامه ها خاتمه مى يابد. نظريه ها و مدل هاى نظام تربيت بدنى و ورزش طرح جامع، با پنج رويكرد عمده و اصلى توصيف شده است. ورزش مبتنى بر جامعه، ورزش مبتنى بر نخبگان، توسعه ورزش به مثابه صنعت، توسعه ورزش به مثابه ابزار تربيت جامعه و رويكرد تركيبى.
يكى از نقاط ضعف بخش ورزش و تربيت بدنى ايران، كمبود فضاها و اماكن ورزشى و نيز توزيع نابرابر آن است. اين مشكل از يك سو معلول كمبود بودجه هاى عمرانى و از سوى ديگر تخصيص نامتعادل و غيرعادلانه آن در چند دهه گذشته است. سازمان تربيت بدنى تنها در سال ۸۳ دست به ارائه ۳۵ پروژه ورزشى زد كه ۱۷ مورد آن به استاديوم يا مجموعه ورزشى اختصاص دارد. اين ورزشگاهها عمدتاً شهرهاى درجه ۳ كشور را پوشش مى دهند. اين تنها گوشه اى از فعاليتهاى عمرانى سازمان تريبت بدنى در هشت سال اخير است. براى آگاهى از اقدامات سازمان تربيت بدنى در هشت سال دوره اصلاحات مى توانيد به كتاب ورزش و تربيت بدنى در دوره سوم كه در مؤسسه فرهنگى - مطبوعاتى ايران به چاپ رسيده و با بهاى دو هزارتومان در ويترين كتابفروشى ها موجود است، مراجعه كنيد.
+ نوشته شده در یکشنبه ششم آبان ۱۳۸۶ ساعت 8:21 توسط رامین خالقی
|